Ir o contido principal
Volver a ToponHisp
  • Consulta do dicionario
  • Resultados do proxecto
  • Bibliografía
  • Fontes
  • Histórico
  • Acceso investigadores
esglcaeupt-ptastan

Isasa

Isasa

Tipoloxía ou caracterización xeográfica

Elevación
Idioma do topónimo
Castellano

Resumo xeral

Isats significa en vasco 'escoba'. La Peña Isasa forma parte de la sierra de Peñalmonte situada en el sistema Ibérico, cuya cumbre alcanza 1474 m.s.n.m.

Aspectos xeográficos, históricos, administrativos

Situada entre los ríos Cidacos y Linares es un magnífico referente desde Calahorra. Por su ubicación y altura es una verdadera atalaya que controla todo el valle del Cidacos. La vegetación es precisamente ese arbusto espinoso que recibe los nombres de 'escoba' o 'retama'.

A priori puede parecer extraño que un monte, alejado del País Vasco y Navarra, tenga un nombre vasco. Pero, como estudió Gorrochategui Churruca (cf. bib. específica, 633-34), en el alto Cidacos y área de Oncala se hallaron inscripciones romanas con nombres perfectamente explicables por el vasco-aquitano: Sesenco, Onse/Onso, Attasis. Y Calagurris es una ciudad vascona, cuyo segundo elemento formativo -gurri  (procedente de -korri) solo puede explicarse por el vasco (cf. Toponomasticon, s.v. Calahorra) y, desde Calagurris remontando el Cidacos se llegaba a Numantia, pasando por el puerto de Oncala. Por eso concluye Gorrochategui que "En el caso de los nombres de Soria, no hay más remedio que admitir que se trata del reflejo onomástico de una población de origen vasco-aquitano, cuya presencia en la región se debe a alguna razón histórica ", razón que sugiere con dos alternativas: o bien es "resto o bolsa de población anterior a la celtización progresiva del alto y medio valle del Ebro en su margen meridional", o bien "se trata de una población inmigrada en la zona a partir de la zona vasca septentrional, aprovechando los contactos ganaderos y las vías pecuarias anteriores, en un momento dado después de un cierto debilitamiento de la sociedad celtibérica".

Más probable, nos parece la primera alternativa: la romanización de Calagurris y su área de influencia, dejaría rincones indígenas que mantuvieron su onomástica durante más tiempo. Y uno de los restos onomásticos sería el nombre del monte que servía de referencia en el trayecto Calagurris-Numantia.

Posteriormente (Cf. bibliografía específica: Alfaro y Gómez Pantoja) se han hallado más inscripciones en el alto Cidacos que confirman esta hipótesis.

Información específica de étimo para este topónimo

En /node/2113, TopEuskRioja se explica, acertadamente que isats es palabra del idioma vasco que significa 'ulaga', 'retama', escoba'.

Documentación histórica

Moderna

"En su jurisdicción (villa de Préjano) se encuentra un monte de bastante elevación denominado Piedra de Isasa, y en lo mas alto de su cumbre se levanta una enorme roca de calidad caliza" (/node/352,DicMadoz, s.v. Préjano).

Cognados e topónimos relacionados

No existen.

José Luis Ramírez Sádaba:  "Isasa", 

en Toponimia centropeninsular en insular atlántica, PID2024-159776OB-C42, proyecto integrado en Toponomasticon Hispaniae Toponomasticon Hispaniae. Prolongación antroponímica y proyección americana (ToponHisp-PA), financiado/a por MICIU/AEI/10.13039/501100011033. http://toponhisp.org

[consultado en 13-03-2026].
Data: 13/03/2026
8364
no-portugues

Coordenades:-2.146797 42.162791

As coordenadas no estado español proceden do IGE

×Cerrar

Visualización de capas

One fine body…

Close Save changes
Transcrición fonética
isasa
Provincia
La Rioja
Poboación (INE)
Sen datos

Xentilicio e alcumes colectivos

Xentilicio(s)
Sen datos
Pseudoxentilicio(s)
Sen datos

Antropónimos orixinados polo topónimo

Apelido
Isasa
900 ocurrencias
Fonte: INE

Se explica su máxima difusión en Guipúzcoa y la buena representación de Zaragoza y Asturias, la primera por ser un destino habitual para los vascos y la segunda quizá por razones marineras. Explicables son Madrid y Barcelona. Menos clara es la nutrida representación de Córdoba (habría que investigar sus motivos).

Cabe la posibilidad de que el apellido se haya originado del apelativo que se pudo usar como cognomen distintivo; quizá por eso su mayor representación está en una provincia vascófona (Guipúzcoa) y no  en La Rioja.

Cabe la posibilidad de que el apellido se haya originado del apelativo que se pudo usar como cognomen distintivo; quizá por eso su mayor representación está en una provincia vascófona (Guipúzcoa) y no  en La Rioja.
Nome
Non xerou nome persoal

Bibliografía específica

Gorrochategui , Joaquín, "Onomástica de origen vasco-aquitano en Hispania y el imperio romano", Provinciae Imperii Romani inscriptionibus descriptae: Barcelona, 3-8 septembris 2002. Acta / coord. por Marc Mayer Olivé, Giulia Baratta, Alejandra Guzmán Almagro, Vol. 1, 2007, págs. 629-634.

Gorrochategui, Joaquín, "Vasco antiguo: algunas cuestiones de geografía e historia lingüísticas", Acta Palaeohispanica X, Palaeohispanica 9 (2009), pp. 539-555.

Alfaro Peña, Eduardo y Gómez-Pantoja Fernandez-Salguero, Joaquín, "Entre íberos, celtíberos y vascones. Inscripciones inéditas y revisadas de tierras altas de Soria", Veleia, 2021, 38, 165-182. 

Sinaturas

Redacción: José Luis Ramírez Sádaba

vista de Isasa desde Muro de Aguas.

vista de Isasa desde Muro de Aguas.

Ministerio de ciencia
Xunta de Galicia
Instituto da Lingua Galega
UPNA
UAM
Universidad de Zaragoza

O proxecto I+D+I Toponomasticon Hispaniae está financiado polo MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. A presente aplicación contou cunha axuda para a consolidación e estruturación de unidades de investigación competitivas da Xunta de Galicia (ED431C 2021/20).

Menú del pie

  • Políticas de privacidade
  • Políticas de cookies
  • Contacto
-
-
-
-